TCMB, Dijital Türk Lirası İkinci Faz İlerleme Raporu'nu yayımladı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 24 Kasım 2025’te Dijital Türk Lirası İkinci Faz İlerleme Raporu’nu yayımladı. Rapor, 2023 sonunda tamamlanan birinci fazın ardından sürdürülen çalışmalarda programlanabilir ödemeler ve çevrimdışı ödemelerin odağa alındığını, prototip sistemin “asgari çalışır ürün” seviyesine taşınmasının hedeflendiğini ortaya koyuyor.

Rapordan öne çıkanlar

• Faiz yok (ana senaryo): Nihai karar verilmemiş olsa da ana senaryoda dijital Türk lirasına faiz ödenmeyen, banknotun dijital hâli olarak tasarlanan bir model kullanılıyor.
• Mahremiyet: Dijital Para Sistemi’nde kişilerin kimlik bilgileri tutulmuyor; kimlik bilgisi yalnızca kullanıcının tercih ettiği finansal aracı kurumda bulunuyor. Rapora göre merkez bankasının bireysel harcamaları izlemesi teknik olarak mümkün olmayacak.
• İki katlı yapı: İhraç TCMB’de, kullanıcı erişimi bankalar ve diğer finansal aracı kurumlar üzerinden. Kullanıcılar hesaplarına herhangi bir aracı kurum üzerinden erişebilecek.
• Çevrimdışı ödeme: Akıllı kart ve akıllı telefon üzerinde çalışan, NFC, bluetooth ve karekodla bilgi paylaşımına dayanan bir tasarım üzerinde çalışılıyor. Ayrı bir donanım cüzdan ilk aşamada maliyet ve takvim açısından dezavantajlı görüldü.
• Programlanabilir ödemeler: Ödeme şablonları ve ödeme paketleriyle koşula bağlı ödeme akışları geliştiriliyor.
• Sınır ötesi: Kapalı bir dağıtık defter ağında, yerel para birimleriyle çalışan bir kavram ispatı yapıldı.
• Finansal istikrar: Simülasyonlara göre dijital para tutma limitleri mevcut kullanıcı davranışlarıyla uyumlu belirlendiğinde tedavülün sistemik risk oluşturmadığı değerlendiriliyor.

Sırada ne var?

Rapora göre ikinci fazda da anlık kullanımı artıracak senaryoları içeren pilot testler yapılacak. Finansal aracı kurumların sisteme entegrasyon koşulları, tedavül kararı verilmesi hâlinde üçüncü fazda kesinleşecek. TCMB, 3 Eylül 2025’te başlattığı ekosistem katılım çağrısıyla bankaları ve ödeme kuruluşlarını da bu sürece dahil ediyor.

Neden önemli?

Rapor, TCMB’nin dijital Türk lirasını kripto varlıklardan açıkça ayırdığı ve tasarım tercihlerini (faizsiz model, iki katlı yapı, çevrimdışı ödeme) en net biçimde ortaya koyduğu belge. Ödeme ve e-para kuruluşları açısından dijital cüzdan, POS entegrasyonu ve programlanabilir ödeme alanlarında yeni iş modellerine kapı aralıyor. Ayrıntılı çerçeve için Dijital Türk lirası rehberine ve CBDC maddesine bakın.