Sözlük

Fintech Sözlüğü

65 terim. Her tanım iki katmanlıdır: önce tek paragraflık net tanım, ardından Türkiye'deki düzenleyici bağlam ve pratik karşılığı.

3

• 3D Secure Kartlı online ödemede kart sahibini ek adımla (SMS OTP, uygulama onayı) doğrulayan güvenlik protokolü.

A

• Acquiring (Kart Kabul) İşyerinin kartlı ödeme kabul etmesini sağlayan taraf ve süreç; üye işyeri anlaşmasını yapan kuruluş 'acquirer'dır.
• Açık Bankacılık Müşteri onayıyla banka hesap verilerinin ve ödeme başlatmanın üçüncü taraf sağlayıcılara API üzerinden açılması.
• Akıllı Sözleşme Koşulları sağlandığında blockchain üzerinde kendiliğinden çalışan programlanmış sözleşme mantığı.
• AML (Kara Para Aklamayı Önleme) Suç gelirlerinin finansal sisteme sokulmasını önlemeye yönelik mevzuat, izleme ve raporlama yükümlülükleri.
• API Uygulamaların birbirleriyle programatik olarak konuşmasını sağlayan arayüz; fintech'te ürünler arası entegrasyonun temeli.

B

• BIC (SWIFT Kodu) Bankaları ve finansal kuruluşları uluslararası düzeyde tanımlayan 8 veya 11 karakterlik kod.
• Blockchain İşlemlerin bloklar halinde zincirlendiği, merkezi otorite olmadan mutabakat sağlayan dağıtık kayıt teknolojisi.
• BNPL (Şimdi Al, Sonra Öde) Satın alma anında kredilendirme: tutarı hemen ödemeden teslim alma, sonra tek seferde veya taksitle ödeme.

C

• CBDC ve Dijital Türk Lirası Merkez bankası dijital parası; TCMB'nin Dijital Türk Lirası projesi bu alandaki ulusal çalışmadır.
• Chargeback (Ters İbraz) Kart sahibinin itirazı üzerine işlem tutarının işyerinden geri alınması süreci.

D

• DeFi Aracısız, akıllı sözleşme tabanlı finansal hizmetler: merkeziyetsiz borsa, borç verme, likidite havuzları.
• Dijital Cüzdan Kartları, bakiyeyi ve ödeme yöntemlerini tek uygulamada toplayan, QR ve temassız ödemeyi destekleyen ürün.
• Dijital Kimlik Doğrulama Uzaktan müşteri kazanımında kimliğin görüntülü doğrulama, NFC çip okuma ve biyometriyle teyit edilmesi.

E

• e-Fatura GİB standartlarında elektronik ortamda düzenlenip iletilen fatura; KOBİ fintech ürünlerinin temel veri kaynağı.
• EFT Farklı bankalardaki hesaplar arasında TL transferi; TCMB'nin EFT sistemi üzerinden, mesai saatleri içinde işler.
• Elektronik Para Fon karşılığı ihraç edilen, elektronik ortamda saklanan ve ihraççı dışındaki taraflarca da ödeme aracı olarak kabul edilen parasal değer.
• Escrow (Güvenli Hesap) Ödemenin, koşullar yerine gelene kadar güvenilir üçüncü tarafta bekletilmesi; pazaryeri güvenliğinin temeli.

F

• FAST TCMB'nin 7/24 çalışan anlık perakende ödeme sistemi; Türkiye'de hesaplar arası saniyeler içinde TL transferi sağlar.
• Finansal Kapsayıcılık Banka hesabı ve temel finansal hizmetlere erişimi olmayan kesimlerin sisteme dahil edilmesi.
• Fintech Finansal hizmetlerin teknolojiyle tasarlanması, sunulması ve ölçeklenmesi; ödemelerden bankacılığa, sigortadan yatırıma uzanan girişim ve ürün ekosistemi.
• Fraud Önleme Ödeme ve hesap işlemlerinde dolandırıcılığı gerçek zamanlı tespit edip durdurmaya yönelik teknoloji ve süreçler.

G

• Gömülü Finans (Embedded Finance) Finansal hizmetin finans dışı bir ürünün deneyimi içine yerleştirilmesi: e-ticarette taksit, uygulama içi cüzdan, kasada sigorta.

H

• Havale Aynı banka içindeki iki hesap arasında yapılan para transferi; genellikle anında ve ücretsiz ya da düşük ücretlidir.
• Hesap Bilgisi Hizmeti (HBH) Müşteri onayıyla farklı bankalardaki hesap bilgilerinin tek noktadan görüntülenmesini sağlayan lisanslı hizmet.

I

• IBAN Uluslararası banka hesap numarası standardı; Türkiye'de TR ile başlar ve 26 karakterdir. Yapısal doğrulama hesabın varlığını kanıtlamaz.
• Insurtech Sigortacılığın karşılaştırma, satış, fiyatlama ve hasar süreçlerini teknolojiyle dönüştüren alan.
• Interchange Ücreti Kartlı işlemde acquirer'ın kartı çıkaran bankaya ödediği, komisyonun temel maliyet bileşeni olan ücret.
• ISO 20022 Finansal mesajlaşmanın küresel veri standardı; ödeme mesajlarını zengin ve yapılandırılmış XML ile tanımlar.
• Issuing (Kart İhraç) Kullanıcıya ödeme kartı çıkaran taraf ve süreç; kartı veren banka veya elektronik para kuruluşu 'issuer'dır.

K

• Kitle Fonlaması Girişimlerin SPK lisanslı platformlar üzerinden çok sayıda küçük yatırımcıdan pay veya borçlanma karşılığı fon toplaması.
• Kredi Skorlaması Borçlunun geri ödeme olasılığının veriyle modellenmesi; Türkiye'de bireysel skorun ana kaynağı Findeks'tir.
• Kripto Varlık Dağıtık defter teknolojisiyle ihraç ve transfer edilen gayri maddi varlık; Türkiye'de SPK düzenlemesi kapsamındadır.
• KYC (Müşterini Tanı) Finansal kuruluşun müşterisinin kimliğini doğrulama ve tanıma yükümlülüğü; dijitalde uzaktan kimlik tespitiyle yapılır.

N

• Neobank Şubesiz, yalnızca dijital kanallardan hizmet veren banka veya bankacılık ürünü; Türkiye'deki karşılığı BDDK lisanslı dijital bankalar.
• NFC Çok kısa mesafede çalışan kablosuz iletişim standardı; temassız kart ve mobil ödemenin taşıyıcı teknolojisi.

Ö

• Ödeme Emri Başlatma Hizmeti (ÖEBH) Müşteri adına, onayıyla, banka hesabından ödeme başlatan lisanslı üçüncü taraf hizmeti.
• Ödeme Geçidi (Payment Gateway) İşyeri ile ödeme ağları arasında işlem verisini güvenle taşıyan teknik katman.
• Ödeme Hizmeti 6493 sayılı Kanun'da sayılan, lisans gerektiren ödeme faaliyetlerinin ortak adı.
• Ödeme Kuruluşu 6493 sayılı Kanun kapsamında TCMB lisansıyla ödeme hizmeti sunan, ancak elektronik para ihraç edemeyen kuruluş.
• Ön Ödemeli Kart Önceden yüklenen bakiye kadar harcama yapılabilen, banka hesabı gerektirmeyen ödeme kartı.

P

• P2P Ödeme (Kişiden Kişiye) İki kişi arasında, genellikle telefon rehberi veya kolay adresleme üzerinden yapılan anlık para transferi.
• Payment Orchestration Birden çok ödeme sağlayıcısını tek katmanda birleştirip yönlendirme, yedekleme ve raporlamayı merkezileştiren mimari.
• Paytech Fintech'in ödeme altyapısı, kabul ve transfer teknolojilerine odaklanan dikeyi.
• PCI DSS Kart verisini işleyen, ileten veya saklayan tüm kuruluşlar için zorunlu güvenlik standardı.
• PSD2 AB'nin ödeme hizmetleri direktifi; açık bankacılığı ve güçlü müşteri doğrulamayı (SCA) zorunlu kıldı.

Q

• QR ile Ödeme (Karekod) Karekod okutarak başlatılan ödeme; Türkiye'de TR Karekod standardıyla bankalar ve cüzdanlar arasında çalışır.

R

• Regtech Mevzuata uyum süreçlerini (KYC, AML, raporlama) otomatikleştiren teknolojiler.
• Remittance (İşçi Dövizi / Yurt Dışı Transfer) Yurt dışında yaşayanların kendi ülkelerine yaptığı bireysel para transferleri.
• Robo-Danışman Yatırımcının risk profiline göre portföyü algoritmalarla kuran ve dengeleyen dijital varlık yönetimi hizmeti.

S

• Sanal POS İnternet üzerinden kartlı ödeme kabul etmeyi sağlayan yazılımsal POS; e-ticaretin temel ödeme altyapısı.
• Sandbox (Düzenleyici / Test Ortamı) Yeni finansal ürünlerin kontrollü ortamda denenmesi: teknik test ortamı veya düzenleyici deneme alanı.
• SCA (Güçlü Müşteri Doğrulama) Ödemede kimliğin en az iki bağımsız unsurla (bilgi, sahiplik, biyometri) doğrulanması zorunluluğu.
• SEPA Tek Euro Ödeme Alanı: Avrupa'da euro transferlerini tek kural setiyle standartlaştıran sistem; 40'tan fazla ülkeyi kapsar.
• Servis Modeli Bankacılığı (BaaS) Bankanın altyapısını API'lerle banka dışı işletmelere açması; işletmelerin kendi markasıyla finansal hizmet sunması.
• Split Payment (Bölünmüş Ödeme) Tek tahsilatın pazaryeri, satıcılar ve komisyon payları arasında otomatik bölüştürülmesi.
• Stablecoin Değeri bir itibari paraya veya varlığa sabitlenmeye çalışılan kripto varlık türü.
• SWIFT Bankalar arası uluslararası finansal mesajlaşma ağı; sınır ötesi transferlerde muhabir bankacılığın omurgası.

T

• Tedarik Zinciri Finansmanı Vadeli alacakların (faturaların) vadesinden önce iskonto ile nakde çevrilmesini sağlayan finansman modeli.
• Tekrarlayan Ödeme (Recurring) Abonelik ve düzenli tahsilatlar için kayıtlı ödeme aracından otomatik, periyodik tahsilat.
• Temassız Ödeme Kartı veya telefonu POS'a yaklaştırarak yapılan NFC tabanlı hızlı ödeme.
• Tokenization Gerçek kart numarasının, tek başına anlamsız bir 'token' ile değiştirilerek saklanması ve işlenmesi.
• TR Karekod TCMB'nin belirlediği ulusal karekod standardı; farklı uygulamaların aynı karekodla ödeme yapabilmesini sağlar.

Ü

• Üye İşyeri Komisyonu (MDR) İşyerinin kabul ettiği kartlı ödeme başına sağlayıcıya ödediği yüzdesel ücret; interchange, ağ ve hizmet marjından oluşur.

W

• Wealthtech Yatırım ve birikim yönetimini dijitalleştiren ürünler: aracılık uygulamaları, robo-danışmanlar, veri platformları.